Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Kaptaner iğcğ B., İğci N., Kılıç C. (Danışman (Yürütücü Gerçek Kişi Olan Projede))
Dünya Sağlık Örgütü’nün “ihmal edilen tropikal hastalık” sınıfına dahil ettiği ve özel bir önleme programı düzenlediği zehirli yılan ısırıkları, dünya genelinde özellikle kırsal bölgelerde ciddi sağlık sorunlarına ve yüksek mortalite oranlarına yol açmaktadır. At serumu kaynaklı antivenom (panzehir) tedavisi her zaman erişilebilir olmamakta, üretimi, etkinliği ve depolanmasıyla ilgili problemler bulunmakta ve lokal doku hasarlarını tamamen önleyememektedir. Bu nedenle son yıllarda alternatif küçük molekül inhibitörlerin keşfi önem kazanmıştır. Bu çalışmada, Türkiye’de doğal yayılış gösteren ve halk hekimliğinde yara iyileştirici, antienflamatuvar amaçlarla ve bir kısmı zehirli yılan ısırıkları/sokmaları için de kullanılan bazı tıbbi bitki türlerinin yılan zehirlerine karşı nötralizasyon potansiyelleri in vitro yöntemlerle araştırılacaktır. Projede zehirleri kullanılacak olan üç engerek Türkiye’de ve diğer bazı ülkelerde tıbbi öneme sahip ve zehirlenme vakası üreten önemli üç türdür. Bu engerek zehirlerinin öldürücü etkisinin ve enzim aktivitelerinin bitki ekstreleriyle nötralizasyonuna yönelik yayımlanmış bir çalışma bulunmamaktadır. Proje kapsamında farklı familyalardan seçilen 10 tıbbi bitkinin çoğunun şimdiye kadar herhangi bir yılan zehrine karşı da antivenom etkisi araştırılmamıştır. Proje kapsamında farklı çözücülerle hazırlanacak ekstrelerin engerek zehri patolojisinde başlıca rol oynayan proteaz, fosfolipaz A₂, L-amino asit oksidaz ve hiyalüronidaz enzimlerine karşı inhibisyon etkileri incelenecektir. En etkili bulunan ekstre(ler) ile hemolitik aktivite ve hücre kültüründe sitotoksisite analizleri gerçekleştirilerek, enzim inhibisyonunun toksik etkiyi azalttığı teyit edilecektir. Özgün değeri ve yaygın etkisi yüksek bu araştırma önerisi ile, seçilen bitkilere ait yeni biyoaktivitelerin ortaya konulması, yılan zehirlerine karşı yeni inhibitör kaynaklarının belirlenmesi ve gelecekte doğal kaynaklı antivenom destek tedavilerine bilimsel altyapı sağlanması hedeflenmektedir. Başvuru sahibi daha önce de bitki ekstrelerinin kimyasal içerikleri ve biyoaktiviteleri gibi çalışmalar yapmış olup doktora tezi de bu kapsamdadır. Ayrıca sistematik botanik alanında da çalışmalar yapmakta, bu konuda yayınlanmış kitapları, bilimsel makaleleri ve projeleri bulunmaktadır. Bu anlamda başvuru sahibi sistematik botanik alanındaki tecrübesiyle bitki ekstrelerinin aktiviteleri konusundaki laboratuvar tecrübesini daha arttırarak birleştirecek ve ülkemiz on ikinci kalkınma planında da öncelikli araştırma konularından olan bu alanda gelecekte etki değeri yüksek nitelikli çalışmalar yapabilecektir. Bu kapsamda proje danışmanının Farmasötik Botanik ve Farmakognozi alanlarında tecrübe sahibi olan bir araştırmacı olması önemlidir. Ülkemizde Cumhuriyet’in ilanından sonra kurulan ilk Eczacılık Fakültesi olan Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Botanik Anabilim Dalı’nda görev yapan proje Danışmanı Prof. Dr. Ceyda Sibel KILIÇ, şimdiye kadar Türkiye’de bu konuda birçok özgün araştırma yapmış, 30 yıla yakın süredir tıbbi bitkiler üzerinde farmakognozik çalışmalar yapan ve doçentliğini Farmakognozi ve Farmasötik Botanik alanından almış olan bir araştırmacıdır (Şu anda bu doçentlik alanı Farmakognozi ve Farmasötik Botanik halinde iki ayrı alan olarak ayrılmış bulunmaktadır). Danışmanın bu konudaki bilimsel yetkinliği ve tecrübesi sadece proje çalışmalarını yönlendirmekle kalmayacak, başvuru sahibinin kariyer geliştirme sürecinde uzun süreli bir iş birliğinin de temelini atacak, doktora sonrası araştırmacının ulusal ve uluslararası ölçekte Farmasötik Botanik/Farmakognozi camiası ile bağlantılarını güçlendirecektir. Ayrıca projede yılan zehirleri ve enzim aktiviteleri konusunda uzman bir İkinci danışmanın (Naşit İĞCİ) bulunması da araştırma önerisinin bilimsel açıdan doğru ve sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için önemli olacaktır.