Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Dumanoğlu H. (Yürütücü), Erdoğan V. , İslam A., Koç E. , Tuna güneş N.
Ülkemize yılda yaklaşık 2 milyar dolar döviz girdisi sağlayan stratejik ürünümüz fındıkta yaşadığımız en önemli sorunlardan birisi verim düşüklüğüdür. Yaşlanmış bahçelerin yenilenmesi, bahçe tesisi ve yönetiminde atılacak doğru adımlarla çözüme kavuşturulabilecek bu soruna karşı proje önerimizin hedefi, fındık alanlarımızın hâlihazırda 1/3’ünü oluşturan düz-hafif eğimli araziler ve teraslamayla da tüm alanlarda uygulanabilecek fındık için yeni yoğun dikim sistemleri ve verimliliği gençlik döneminden itibaren artırabilecek yeni bir terbiye yönteminin geliştirilmesidir. Amacı ise bol ürün alınabilecek geniş açılı çok sayıda yan dal oluşumunun, 1 yaşlı ana gövdeye uygulanacak dallandırma teknikleriyle erken yaşta teşvik edilmesi ve sonraki yıllarda yetersiz ışıklanma nedeniyle gövdenin çıplaklaşmaması için ana gövdenin dik olarak geliştirilmesi esasına dayanan, uygulanması kolay, sürdürülebilir bir terbiye yönteminin yoğun dikim sistemlerinde bitkilerin gençlik döneminde vejetatif ve generatif gelişme üzerine etkilerini belirlemektir. Gençlik dönemi meyve bahçelerinin verimliliğinde göz ardı edilmemesi gereken önemli bir periyottur.
Proje önerisi, Giresun Fındık Araştırma Enstitüsü ve Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ve Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nde 2023 yılında başlayarak 3 yıl sürecektir. Araştırma bahçesi bir, iki ve üç sıralı yoğun dikim ve 6 bitkili ocak dikim sistemleriyle Kasım 2020’de Fındık Araştırma Enstitüsü’nde kurulmuştur. Çalışmalar bitkilerin gençlik döneminde yürütülecektir ve bu nedenle öngörülen sürede tamamlanabilecektir.
Önerilen proje, “Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Düzeninde Tekrarlanan Ölçümlü Deneme Deseni”ne göre yürütülecektir. Deneme planında ana parselleri dikim sistemleri ve alt parselleri dallandırma uygulamaları oluşturacaktır. Tek sıralı yoğun dikim sisteminde sıra üzeri ve arası 1x3.5 m’dir. Çok sıralı dikim sistemlerinde sıra üzeri 1 m, sıralar arası 1’er m ve iki çoklu sıra arası 3.5 m’dir. Ocak dikim sisteminde ocaklar arası 4 m’dir. Bitki yoğunluğu ise bir sıralıda 285 bitki/da, iki sıralıda 444 bitki/da, üç sıralıda 545 bitki/da ve ocak dikimde (kontrol) 222 bitki/da’dır. Proje önerisinde dallandırma uygulamaları, 1) çizik atma (gövdenin yerden 50-100 cm’lik kısmında tomurcukların 1cm yukarısına veya tomurcuk yeri gözetilmeksizin yaklaşık 10 cm aralıklarla kabuğa, gövde çevresinin 1/3’ü uzunlukta bir çizik atılacak), 2) 5000 ppm Perlan (%1.8 BA+%1.8 GA4+7) (su bazlı beyaz bir plastik boya ile birlikte 1.uygulamada belirtilen bölgeye çizik atılmadan ince bir fırçayla sürülecek), 3) çizik atma+5000 ppm Perlan (1.uygulamadaki gibi önce çizik atılacak ve sonra 2.uygulamadaki gibi 5000 ppm Perlan, çiziklerin üzerine sürülecek) ve 4) tepe vurmadır (kontrol) (fidanın tepesi 80 cm’den vurulacak). Uygulamalar, tepe tomurcuğunun patlama döneminde 1 yaşlı ana gövde üzerinde yapılacaktır. Üç yıl boyunca fenolojik gözlemlerde tepe tomurcuğunun patlama, yapraklanma, erkek ve dişi çiçeklerde çiçeklenme, yaprak döküm tarihleri; morfolojik ölçümlerde her yıl bitki ana gövdesinin çapı ve birim gövde kesit alanı, bitki boyu, yan dalların sayısı, yerden yüksekliği, açısı, uzunluğu, çapı, ikincil yan dal sayısı, uzunluğu, erkek ve dişi çiçek sayısı, çotanak sayısı, çotanaktaki meyve sayısı, verim, kabuklu meyve ağırlığı, uzunluğu, genişliği, kalınlığı, iriliği, iç meyve ağırlığı, oranı, uzunluğu, genişliği, kalınlığı, göbek boşluğu, meyve kabuk kalınlığı, sağlam iç oranı, çıtlak kabuklu meyve ve boş meyve oranları, buruşuk iç oranı; fizyolojik analizlerde dallandırma uygulamalarının yapıldığı ilk yıl ve sonrasında ikinci yıl farklı tarihlerde alınacak örneklerde IAA, ABA, GA3 ve zeatin hormonları, glukoz, fruktoz, nişasta ve NO3 tayini yapılacaktır.
Proje önerisi, belirtilen yeni terbiye yöntemi ve çok sıralı yoğun dikim sistemlerinin fındıkta ilk kez araştırılacak olması nedeniyle özgün değeri yüksek bir projedir. Ayrıca fındık bitkisinde büyüme ve gelişmeyle ilgili hormonlar konusundaki bilgilerin ilk kez literatüre kazandırılacak olması proje önerisinin özgün değerini yükseltmektedir.
Yaygın etki bakımından proje önerisi, öncelikle fındık bahçelerini gençleştirme kapsamındaki yenileme çalışmalarına önemli bilgi akışı sağlayabilecektir. Mevcut sık dikim sistemlerinden önemli farklılıkları olan, sürdürülebilir modern bir yetiştiricilik modelini konu alan proje önerisinin bilimsel, sosyal, ticari, araştırmacı yetiştirme, yeni projeler oluşturma yönleriyle önemli çıktıları olabilecektir. Ayrıca dünyaca tanınmış Tombul fındık çeşidiyle yürütülecek olması, lisansüstü tezlerin yapılacak olması ve bulguların SCI dergilerinde yayınlanma potansiyelinin yüksek oluşu yaygın etkiyi artırmaktadır.