Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Mutlu eyison H. (Yürütücü), Eskizengin H. , Odabaş S. , Cebesoy S. , Eyison R., Maden M.
Memeliler genel olarak sınırlı doku iyileşmesi kapasitesine sahip olup, travmatik yaralanmalar sonrası dokularını çoğunlukla fibrotik skar dokusu ile onarırlar. Ancak, bir memeli olan Acomys cinsi türleri (A. percivali, A. kempi, A. dimidiatus ve A. cahirinus) skarsız biçimde deri, kıkırdak ve kas dokusunu yenileyebilme özelliğiyle dikkat çekmiş; deri, kıkırdak, kas, yağ dokusu ve sinir doku gibi kompleks yapıları yeniden orijinal haliyle birebir uyumlu olarak organize edebilme yeteneği sayesinde rejeneratif biyoloji alanında model organizma olarak öne çıkmıştır. Buna karşın, cinsin 21 türü arasında yer alan ve Türkiye’nin güneyinde dağılım gösteren Acomys cilicicus’un rejeneratif kapasitesine ilişkin herhangi bir deneysel çalışma bugüne kadar gerçekleştirilmemiştir.
Bu proje, A. cilicicus’un rejeneratif kapasitesini ilk kez deneysel ve moleküler düzeyde ele alarak, Türkiye faunasına özgü bir memeli türünü bilim dünyasına tanıtacaktır. Literatürde yalnızca birkaç Acomys türü için veriler bulunurken, bu çalışma yerli bir türün potansiyelini ortaya koyarak hem biyolojik çeşitlilik hem de translasyonel tıp açısından özgün katkılar sunacaktır.
Önerilen proje kapsamında kulak punch, sırt ve kas yaralanma modelleri uygulanacaktır. Doku örnekleri farklı iyileşme fazlarını temsil eden zaman noktalarında toplanacak; histolojik, immünohistokimyasal ve moleküler analizler (qPCR, eksozom profillemesi) gerçekleştirilecektir. Deneysel karşılaştırmalar, klasik model organizma olan Mus musculus üzerinden yapılacak ve böylece A. cilicicus’un rejeneratif kapasitesi yaygın kullanılan model türle doğrudan kıyaslanacaktır. Proje aynı zamanda rejenerasyon sürecinde hücreler arası iletişimin önemli aracılarından olan eksozomların içerik profillerini (miRNA, büyüme faktörleri, immün modülatör proteinler) inceleyecek ve A. cilicicus’un özgün moleküler mekanizmalarını ortaya çıkaracaktır. Bu yönüyle proje, yalnızca fenotipik gözlemler değil, aynı zamanda moleküler düzeyde de yenilikçi bilgiler sunacaktır.
Proje, Ankara Üniversitesi’nde yürütülecek ve deneysel hayvan çalışmaları için etik kurul onayı alınacaktır. Ekipte saha deneyimi, rejenerasyon biyolojisi, histoloji, moleküler biyoloji ve eksozom araştırmaları alanında uzman araştırmacılar yer almaktadır. Projenin çıktıları arasında uluslararası hakemli dergilerde makale, uluslararası kongrelerde bildiri ve lisansüstü tezler yer almaktadır. Bunun ötesinde çalışma, (i) memelilerde skarsız rejenerasyonun moleküler temellerine dair yeni bilgiler üretecek, (ii) translasyonel tıp açısından yara iyileşmesi ve fibrozis tedavisine yönelik potansiyel terapötik hedeflerin tanımlanmasına katkı sağlayacak, (iii) Türkiye’de yerli model organizma geliştirilmesine öncülük edecektir. Proje ayrıca genç araştırmacıların ileri laboratuvar tekniklerinde yetişmesini sağlayacak ve uzun vadede ulusal/uluslararası yeni projelere temel oluşturacaktır.
Sonuç olarak bu proje, hem bilimsel özgünlük hem de ulusal stratejik katkı açısından yüksek potansiyele sahiptir. Türkiye endemiği bir türün bilimsel değerini açığa çıkararak biyolojik çeşitliliğin korunmasına hizmet edecek, rejeneratif biyoloji ve translasyonel tıpta yeni ufuklar açacaktır.