Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Aykan S. (Yürütücü), Arıkan K. , Yıldırım İ., Akyol gürses A., Karaaslan B., Ekmekci ertek İ.
Epilepsi, çocukluk ve ergenlik çağında en sık, erişkinlerde ise beyin damar hastalıklarından sonra ikinci sıklıkta görülen nörolojik hastalıktır. Epilepside nöbetler, bellek ve yürütücü işlev bozuklukları, dil, zeka düzeyi ve sensorimotor yetersizlikler gibi interiktal dönemde görülen bozukluklarla karakterize çok daha geniş bir klinik tablonun yalnızca bir belirtisidir. Bilişsel işlevler arasında sosyal biliş, tüm bilişsel süreçleri kapsadığı için özel bir yere sahiptir. Sosyal biliş, günlük yaşamda insanların davranışlarını ve düşüncelerini anlama biçimimizdir ve bireylerin çevrelerine nasıl uyum sağladıklarında önemli bir role sahiptir. Epilepsi ve kognisyon araştırmaları açısından bakıldığında, mevcut durum ne hastalığın sosyal biliş bozukluğuna etkisi ne de bunun değerlendirilmesinde kullanılacak araçlar konusunda hemfikirdir. Dahası, günlük yaşamdaki belirgin öneminin aksine, sosyal biliş epilepsi pratiğinde ihmal edilmektedir. Literatürde epilepside sosyal biliş değişiklikleri üzerine az sayıda çalışma bulunmakta ve bu çalışmalar tedavi öncesi ve sonrası sosyal biliş değişikliklerini EEG ya da fMRI gibi kantitatif bir yöntemle değerlendirmemekte, işlev sırasındaki epileptik aktivitenin bu değişikliğe katkısını incelememektedir. İDE’de sosyal biliş becerisinin farklı tedavi yöntemleri sonrasını EEG ile inceleyen çalışmaya raslanmamıştır.
Bu çalışmanın amacı ilaca dirençli epilepsi hastalarında sosyal biliş bozukluklarını değerlendirmek ve en çok kullanılan tedavi yaklaşımlarının (cerrahi ve VNS) bu bozukluğa yaptığı olumlu ya da olumsuz katkı düzeyinin ortaya konmasıdır. Aynı zamanda bu tedavi yöntemlerinin hastanın yaşam kalitesi üzerindeki etkileri incelenecek ve hastaların genel bilişsel özellikleri değerlendirilecektir. Çalışma, üç grup üzerinde gerçekleştirilen, 12 aylık izlem süresi olan, ön test-son test tasarımlı yarı deneysel bir araştırma modelidir.
Yöntem olarak hastaların tedavi öncesi ve sonrası sosyal biliş becerileri işlemleme sırasında elektroensefalografi (EEG) kullanılarak kantitatif metotla ölçülecektir. EEG, hem sosyal bilişin nöral bileşenlerini değerlendirmek hem de epilepsiye özgü interiktal aktivite örüntülerini gözlemlemek amacıyla kullanılacaktır. Sosyal uyaranlar sırasında frekans bandı analizleri (alfa, beta, mü baskılanması vb.) ve interiktal deşarjlar incelenecek, sosyal biliş performansıyla nörofizyolojik aktivite arasındaki ilişkiler analiz edilecektir. Proje beş iş paketi ile 36 ay boyunca gerçekleştirilecektir.
Epilepsi, özellikle ilaca dirençli formlarında, bireylerin sosyal hayata katılımını, eğitim başarısını ve istihdam edilebilirliğini olumsuz etkileyen bir durumdur. Proje, epilepsili bireylerin sosyal bilişsel becerilerindeki sorunları bilimsel temelde görünür kılarak dezavantajlı grupların güçlendirilmesi, toplumsal dışlanmanın azaltılması açısından önemli bir katkı sunacaktır. Sosyal bilişin ölçülebilir ve takip edilebilir hale gelmesi, hastaların yaşam kalitesine doğrudan olumlu yansımalar sağlayabilir. Ayrıca, çocuklara ve genel topluma yönelik gerçekleştirilecek farkındalık etkinlikleri, epilepsiye yönelik önyargıların ve damgalamanın azaltılmasına hizmet edecektir. İlköğretim düzeyinde yapılacak eğitim faaliyetleri, yaşam boyu öğrenme, toplumsal empati, ve kapsayıcı eğitim ortamlarının desteklenmesi gibi sürdürülebilir sosyal faydalarla sonuçlanacaktır.
Proje verilerinden bir doktora öğrencisinin tezi gerçekleştirilecektir. Doktora öğrencisi bursiyer olarak projenin tüm aşamalarında yer alacaktır. Bir yüksek lisans öğrencisi veri toplama ve analiz aşamlarında görev alacak şekilde 24 ay boyunca proje katılacak ve hem araştırma hem de teknik bilgisinin gelişmesi sağlanacaktır. Aynı zamanda projeye katılan bursiyerlerin multidisipliner yaklaşımla yetişmesi sağlanacak ve kendileri için istihdam yaratılacaktır.